Betere begeleiding en ondersteuning voor voorzitters van stembureaus

Tijdens de verkiezingen in maart en november van 2006 is op de Amsterdamse stembureaus de stemprocedure op verschillende manieren en ook in strijd met de Kieswet uitgevoerd. Deze schrijft voor dat kiezers niet geholpen mogen worden bij het uitbrengen van hun stem. Dit gebeurde zeer regelmatig wel. Strikte naleving van de regels door de stembureauvoorzitters zorgde voor onoverzichtelijke situaties, irritatie en zelfs agressie op de stembureaus.

De Gemeentelijke Ombudsman voerde een stadsbreed onderzoek uit naar misstanden bij de verkiezingen in maart (Gemeenteraad) en november (Tweede Kamer) 2006. Hij deed dat op verzoek van de Gemeenteraad, naar aanleiding van een eerder onderzoek naar geconstateerde misstanden bij de verkiezingen van maart 2006 in het stadsdeel Bos en Lommer. Het onderzoek bestond uit een enquête onder stembureauvoorzitters van de overige stadsdelen naar het verloop van de verkiezingen op hun bureau. Het werd uitgevoerd in samenwerking met de Dienst Onderzoek en Statistiek. Van de 460 voorzitters vulden 270 een enquête in.

Regels staan geen hulp toe
Problemen rond de procedures deden zich met name voor bij mensen die hulp nodig hadden bij het uitbrengen van hun stem. De Kieswet staat dat alleen toe als er sprake is van een lichamelijke handicap. Deed zich de situatie voor dat iemand om andere redenen hulp wenste of kreeg, dan kwamen de voorzitters van de stembureaus voor de keuze te staan om regels strikt toe te passen of om soepeler te zijn. Enkele voorzitters geven in het onderzoek aan ervoor gekozen te hebben hulp toe te staan, omdat naleving van de regels voor irritatie of zelfs agressie zorgde.

De problemen deden zich met name voor bij kiezers die de Nederlandse taal niet machtig waren. Zij begrepen of accepteerden vaak niet dat ze geen begeleiding mochten krijgen bij het uitbrengen van de stem. Ze hadden er wel op gerekend, gezien het grote aantal van hen dat begeleiding had meegenomen of ter plekke gebruik wilde maken van de volmachtregeling. Die laatste is bedoeld voor mensen die hun stem uit willen brengen, maar op de verkiezingsdag niet in staat zijn op het stembureau te verschijnen. Sommige bureaus stonden wel toe dat zo´n machtiging ter plekke werd getekend, andere weer niet.

Vorige week nog presenteerde de Adviescommissie inrichting verkiezingsproces, onder voorzitterschap van de heer Korthals Altes, haar bevindingen aan het kabinet. In dat advies staat het belang van uniformiteit bij de uitvoering van de Kieswet centraal. Stemmen in het stemlokaal moet volgens de commissie de hoofdvorm van stemmen blijven. Om family voting tegen te gaan, moet via voorlichting het strikt persoonlijke karakter van het stemrecht onderstreept worden.

Aanbevelingen
Naar aanleiding van het eerste rapport deed de ombudsman de aanbeveling stembureauleden en -voorzitters van eenduidige instructies te voorzien ten aanzien van de begeleiding van kiezers en het gebruik van de volmachtregeling. Ook riep hij op stemlokalen zo in te richten dat bij het stemmen de privacy gewaarborgd en de openbare orde gehandhaafd kan worden.

De inspanningen van de gemeente hebben blijkbaar onvoldoende effect gehad. Om die reden herhaalt de ombudsman in dit onderzoek zijn aanbevelingen. Daarnaast dringt hij erop aan de opleiding en toerusting van stembureauvoorzitters te verbeteren, zodat zij in staat zijn hun publieke functie naar behoren uit te oefenen.

Ombudsman Ulco van de Pol wijst op de belangrijke rol die de gemeente heeft bij de voorlichting aan de kiezer en de begeleiding van de stembureauvoorzitters. “De gemeente moet zich ervan bewust zijn dat het in de praktijk lastig blijkt om de wet uit te voeren. Voorkomen moet worden dat voorzitters van stembureaus gedwongen worden om al improviserend de balans te vinden tussen adequate ordehandhaving en behoorlijke dienstverlening aan de burger.”

Het rapport is te openen via deze link.

De website O+S met onderzoek is te vinden via www.os.amsterdam.nl.
Het onderzoek van de Adviescommissie inrichting verkiezingsproces is te vinden via www.inrichtingverkiezingsproces.nl.